Niyə ucuz developer baha başa gəlir?
Azərbaycanda bir çox şirkət İT layihələrində eyni kritik səhvi təkrarlayır: ilkin mərhələdə “ucuz həll” seçilir, lakin yekunda ümumi xərc və itkilər gözləniləndən qat-qat yüksək olur. Bizneslərin maliyyə qənaəti bəhanəsi ilə atdıqları bu addım, əslində layihənin uğursuzluğuna zəmin hazırlayır.
Son dövrlərdə yerli bazarda rast gəlinən real hallardan biri bunu aydın şəkildə sübut edir. Kiçik bir e-ticarət layihəsi üçün müştəri ilkin olaraq bazardan xeyli aşağı qiymət təklif edən bir developer ilə işləməyə qərar verir. Layihə “tanış vasitəsilə” başladıldığı üçün seçim prosesində peşəkarlıq deyil, yalnız qiymət faktoru əsas götürülür.
Nəticə isə gözlənildiyi kimi olmur. Bir neçə ay sonra layihə yarımçıq qalır: kod strukturu bərbad vəziyyətdə qurulur, server konfiqurasiyası düzgün tənzimlənmir, texniki sənədləşmə (documentation) isə ümumiyyətlə mövcud olmur. Ən böyük problem isə o olur ki, işi yarımçıq qoyan developer artıq əlçatan olmur və çağırışlara cavab vermir.
Bu vəziyyət Azərbaycanda istisnadan daha çox, artıq bir qaydaya çevrilən təhlükəli bir tendensiyadır. Ekspertlərin fikrincə, ucuz developer problemi adətən iki formada özünü büruzə verir:
1. Sizin layihəniz üzərində praktika keçir və işi öyrənir. Səhvlərinin əvəzini isə şirkətiniz zaman və büdcə ilə ödəyir.
2. Developer sahəni bilsə də, ödənilən aşağı məbləğə uyğun xidmət göstərir.
Hər iki halda da nəticə dəyişməzdir: uğursuzluq və vaxt itkisi. Gəlin, prosesi rəqəmlərlə analiz edək. Tutaq ki, keyfiyyətli bir İT layihəsi üçün real bazar qiyməti 3,000 AZN təşkil edir. Şirkət isə guya qənaət edərək 1,200 AZN-lik təklifi seçir. Bir neçə ay sonra layihə iflas edir və hər şey yenidən başlamaq məcburiyyətində qalır:
● Yeni komandanın cəlb olunması: 2,500 AZN (çünki başqasının korladığı kodu
düzəltmək çox vaxt sıfırdan yazmaqdan baha başa gəlir).
● Əlavə gecikmə: 1–2 ay.
● İtkilər: İtirilmiş potensial gəlir, müştəri etibarsızlığı və qaçırılan bazar fürsətləri.
“Qazanmaq” və qənaət etmək istəyi beləcə biznesi rəqiblərdən geriyə salır. Əsas məsələ ucuz başlamaq deyil, layihəni düzgün bitirməkdir. Çünki proqram təminatında ən bahalı seçim, adətən ən ucuz edilən başlanğıcdır.
Ekspertlər bildirirlər ki, bu növ risklərdən qorunmağın tək yolu İT layihələrinə sadəcə bir "kod yazmaq mexanizmi" kimi deyil, sistemli bir proses kimi yanaşmaqdır.
Ölkədə bu sahədə fəaliyyət göstərən "Martech" komandasının yanaşması da məhz bu problemi kökündən həll etməyə yönəlib. Şirkətdən verilən məlumata görə, uğurlu bir rəqəmsal məhsul üçün hər layihədə texniki arxitekturanın düzgün qurulması, sənədləşmə, davamlı dəstək və komandalararası koordinasiya mütləq şərtdir.
Çünki əsl hədəf yalnız proqramı təhvil vermək deyil; həm də gələcəkdə böyüyə bilən, genişlənməyə açıq və dayanıqlı bir sistem qurmaqdır. İş adamları və startaplar unutmamalıdır ki, rəqəmsal dünyada bünövrəsi səhv qoyulan sistem, sonradan daha böyük büdcələr aparır.