Sözün məsuliyyəti: “Əkinçi”dən rəqəmsal mediaya uzanan 151 illik yol

22 iyul Azərbaycan xalqının ictimai fikir tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan günlərdən biridir. Bu tarix yalnız Azərbaycan Milli Mətbuat Günü kimi qeyd olunmur. 22 iyul həm də xalqımızın maariflənmə, milli oyanış, ictimai düşüncə və söz azadlığı tarixinin mühüm başlanğıc nöqtələrindən birini təşkil edir.

1875-ci il iyulun 22-də Həsən bəy Zərdabinin təşəbbüsü ilə “Əkinçi” qəzetinin ilk nömrəsi işıq üzü gördü. Bununla da Azərbaycan milli mətbuatının əsası qoyuldu. “Əkinçi”nin nəşri Azərbaycan cəmiyyətində böyük bir hadisə idi. Çünki bu qəzet yalnız xəbər çatdıran bir nəşr deyildi. O, xalqı elmə, maarifə, təhsilə, tərəqqiyə səsləyən, cəmiyyətin problemlərini gündəmə gətirən və milli düşüncənin formalaşmasına xidmət edən böyük bir məktəb idi.

Həsən bəy Zərdabi “Əkinçi”ni nəşr etməklə yalnız bir qəzet yaratmadı. O, Azərbaycan xalqının düşüncə tarixində yeni bir səhifə açdı. O dövr üçün qəzet nəşr etmək böyük çətinliklər və ciddi məsuliyyət tələb edirdi. Lakin bütün maneələrə baxmayaraq, Zərdabi sözün gücünə inanırdı. O bilirdi ki, maariflənmiş cəmiyyət öz hüquqlarını, gələcəyini və milli kimliyini daha yaxşı dərk edə bilər.

“Əkinçi”nin ən böyük missiyalarından biri də cəmiyyətin maarifləndirilməsi idi. Qəzetin səhifələrində kənd təsərrüfatından, elmdən, təhsildən, mədəniyyətdən, ictimai problemlərdən bəhs olunur, xalqın gündəlik həyatına təsir edən məsələlər diqqətə çatdırılırdı. Bu baxımdan “Əkinçi” Azərbaycan jurnalistikasının yalnız ilk nümunəsi deyil, həm də milli mətbuatın əsas prinsiplərini formalaşdıran mühüm məktəb oldu.

Sonrakı illərdə Azərbaycan mətbuatı inkişaf edərək müxtəlif mərhələlərdən keçdi. “Ziya”, “Kəşkül”, “Şərqi-Rus”, “Həyat”, “İrşad”, “Molla Nəsrəddin” və digər nəşrlər milli mətbuat tariximizin inkişafında mühüm rol oynadı. Bu nəşrlərin hər biri öz dövrünün ictimai-siyasi mənzərəsini əks etdirməklə yanaşı, xalqın maariflənməsinə və milli özünüdərk prosesinə töhfə verdi.

Azərbaycan mətbuatının tarixi, əslində, həm də Azərbaycan ziyalısının tarixidir. Bu tarixdə qələmi ilə cəmiyyətə təsir göstərən, sözün gücündən istifadə edərək problemləri gündəmə gətirən, xalqın səsinə çevrilən çoxsaylı jurnalist və ziyalıların böyük rolu var. Onlar mətbuatı sadəcə informasiya vasitəsi kimi deyil, cəmiyyətin inkişafına xidmət edən mühüm ictimai institut kimi qəbul edirdilər.

Bu gün Azərbaycan milli mətbuatının yaranmasından 151 il ötür. Bu müddət ərzində informasiya mühiti köklü şəkildə dəyişib. Bir zamanlar xəbərin oxucuya çatdırılması üçün qəzetin çap olunması və yayılması tələb olunurdu. Bu gün isə informasiya saniyələr ərzində dünyanın müxtəlif nöqtələrinə çatdırılır. Qəzet səhifələri ilə başlayan yol radio, televiziya, internet media və sosial şəbəkələrə qədər uzanıb.

Texnologiya dəyişib, informasiya kanalları yenilənib, jurnalistin iş prinsipləri sürətlənib. Lakin jurnalistikanın əsas mahiyyəti dəyişməyib. Bu gün də jurnalistikanın əsas məqsədi cəmiyyətə doğru, dəqiq, obyektiv və etibarlı informasiya çatdırmaqdır.

Müasir dövrdə jurnalist üçün ən böyük sınaqlardan biri informasiyanın sürəti ilə dəqiqliyi arasında tarazlığı qorumaqdır. Xəbəri ilk çatdırmaq vacibdir, lakin doğru və yoxlanılmış xəbəri çatdırmaq daha vacibdir. Çünki yayılan hər bir məlumatın cəmiyyətə təsiri var. Bəzən bir başlıq, bir cümlə və ya bir ifadə insanların düşüncəsinə, qərarına və münasibətinə təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən jurnalistika yalnız yazı yazmaq və informasiya paylaşmaqdan ibarət deyil. Jurnalistika böyük məsuliyyətdir. Jurnalist öz sözünün cəmiyyətə təsirini bilməli, hər bir məlumatı məsuliyyətlə təqdim etməli, şəxsi mövqeyi ilə peşəkar obyektivliyi bir-birindən ayırmağı bacarmalıdır.

Müasir media mühitində sosial şəbəkələrin və rəqəmsal platformaların rolu xüsusilə böyükdür. Bu gün hər bir insan informasiyanın həm istehlakçısı, həm də yayıcısı ola bilər. Lakin bu imkanlarla yanaşı, böyük məsuliyyət də yaranır. Yalan məlumatların, yoxlanılmamış xəbərlərin və manipulyativ məzmunların sürətlə yayılması jurnalistikanın peşəkarlığına olan ehtiyacı daha da artırır.

Belə bir mühitdə peşəkar jurnalistikanın əhəmiyyəti daha aydın görünür. Jurnalist cəmiyyət üçün etibarlı informasiya mənbəyi olmalı, hadisələri yalnız çatdırmamalı, həm də onları düzgün kontekstdə təqdim etməlidir. Çünki informasiya çoxaldıqca həqiqətin seçilməsi daha böyük diqqət və peşəkarlıq tələb edir.

Jurnalistika həm də cəmiyyətin yaddaşıdır. Bu gün yazılan xəbərlər, hazırlanan reportajlar, aparılan müsahibələr və çəkilən görüntülər gələcəkdə bir dövrün salnaməsinə çevrilir. Bu baxımdan jurnalist yalnız bu günü işıqlandırmır, həm də gələcəyin tarixini yazır.

Mənim üçün jurnalistika yalnız bir peşə deyil. Jurnalistika insanları dinləmək, onların problemlərini görmək, cəmiyyət üçün əhəmiyyətli olan məsələləri gündəmə gətirmək və sözün imkanlarından məsuliyyətlə istifadə etməkdir. Jurnalist olmaq daim öyrənmək, araşdırmaq, sual vermək və həqiqətə yaxınlaşmağa çalışmaq deməkdir.

Bu peşənin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri də cəmiyyətlə insanlar arasında əlaqə yaratmasıdır. Bəzən bir insanın probleminin görünən olması, bir məsələnin ictimai müzakirəyə çıxarılması və ya bir uğurun geniş auditoriyaya çatdırılması jurnalistikanın gücü ilə mümkün olur. Bu baxımdan jurnalist cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri arasında körpü rolunu oynayır.

Xüsusilə səhiyyə jurnalistikası və ictimaiyyətlə əlaqələr sahəsində fəaliyyət göstərən bir mütəxəssis kimi bunun məsuliyyətini daha yaxından hiss edirəm. Səhiyyə ilə bağlı informasiya insanların sağlamlığına, qərarlarına və gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərə bilər. Buna görə də bu sahədə məlumatın dəqiq, aydın və məsuliyyətli şəkildə çatdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

İctimaiyyətlə əlaqələr sahəsində də sözün məsuliyyəti böyükdür. Cəmiyyətlə qurulan kommunikasiya qarşılıqlı etimad üzərində formalaşır. Düzgün və şəffaf informasiya insanlarda etibar yaradır. Buna görə də müasir kommunikasiya yalnız məlumat vermək deyil, həm də cəmiyyətlə sağlam münasibət qurmaq, insanları dinləmək və onların suallarına aydın cavab verməkdir.

Bu gün media qarşısında yeni çağırışlar dayanır. Süni intellekt, rəqəmsal platformalar, sosial şəbəkələr və sürətli informasiya axını jurnalistikanın iş modelini dəyişir. Lakin bütün texnoloji yeniliklərə baxmayaraq, jurnalistikanın əsas dəyəri insan əməyində, araşdırmada, peşəkar yanaşmada və həqiqətə bağlılıqda qalır.

Çünki texnologiya xəbəri sürətlə yaya bilər, lakin xəbərin doğru olub-olmadığını yoxlamaq, hadisənin mahiyyətini anlamaq və cəmiyyət üçün əhəmiyyətini düzgün qiymətləndirmək hələ də peşəkar yanaşma tələb edir.

151 il əvvəl Həsən bəy Zərdabi “Əkinçi” ilə Azərbaycan xalqına sözün gücünü göstərdi. Bu gün isə həmin ənənə müxtəlif media platformalarında davam edir. Qəzetlərin, televiziyaların, xəbər saytlarının, radio kanallarının və rəqəmsal media platformalarının hər biri milli mətbuatın inkişaf yolunun müasir davamıdır.

Bu yolun əsasını isə dəyişməyən dəyərlər təşkil edir: həqiqət, məsuliyyət, obyektivlik, peşəkarlıq və cəmiyyətə xidmət.

22 İyul – Azərbaycan Milli Mətbuat Günü münasibətilə bu şərəfli peşəyə ömrünü həsr etmiş bütün jurnalistləri, media əməkdaşlarını və mətbuatımızın inkişafına töhfə verən hər kəsi təbrik edirəm.

Milli mətbuatımızın 151 illik tarixi bizə göstərir ki, sözün gücü zamanla dəyişmir. Sadəcə onun çatdırıldığı vasitələr dəyişir.

“Əkinçi”nin çap olunan ilk səhifələrindən bu günün rəqəmsal platformalarına qədər uzanan 151 illik yol bir həqiqəti təsdiqləyir:

Söz cəmiyyətin yaddaşıdır.

Mətbuat xalqın səsidir.

Jurnalistika isə həqiqətin axtarışıdır.

Bu axtarışın yolu daim açıq, qələmlər iti, sözümüz isə həqiqətə sadiq olsun.

Milli Mətbuat Günümüz mübarək!